Kilka uwag o kontroli i policji skarbowej

Od 1 stycznia br. weszła w życie znowelizowana ustawa o kontroli skarbowej. Warto zwrócić uwagę na kilka nowych artykułów i przepisów z ustawy, gdyż dotyczą one istotnych kwestii wolnościowych, tj. ingerencji państwa we własność prywatną i naruszania wolności osobistej przez urzędników państwowych.

Celem kontroli skarbowej jest głównie ochrona interesów majątkowych państwa (art. 1.1), ujawnianie kontrola nie zgłoszonej do opodatkowania działalności gospodarczej (art. 2.1a) czy w końcu kontrola źródeł pochodzenia majątku (art. 2.4). Ustawa w znaczący sposób rozszerza kompetencje i zakres organów kontroli skarbowej. Postępowanie kontrolne rozpoczyna inspektor po okazaniu kontrolowanemu legitymacji i upoważnienia do przeprowadzenia kontroli oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania.

W przypadku, jeżeli urzędnik nie będzie posiadał legitymacji służbowej lub upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, postępowanie nie będzie ważne. Należy pamiętać, że legitymacja powinna zawierać imię i nazwisko biurokraty i numer legitymacji służbowej, zaś zawiadomienie ma określać zakres kontroli, czas trwania kontroli, imię i nazwisko inspektora oraz najważniejsze prawa obowiązki kontrolowanego.

Oczywiście ustawa jest tak zręcznie opracowana, żeby dotyczyła wyłącznie zwykłych obywateli, bowiem kontroli skarbowej nie podlega sposób wykorzystywania środków finansowych w Policji, jednostkach wojskowych, Straży Granicznej czy Urzędu Ochrony Państwa.

Jakie kompetencje posiada pracownik Urzędu Kontroli Skarbowej?

• W czasie kontroli może badać dokumenty i ewidencje.
• Zabezpieczać zebrane dowody.
• Zarządzać inwentaryzacje i dokonywać oględzin.
• Legitymować osoby w celu ustalenia ich tożsamości (jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli skarbowej).
• Przesłuchiwać świadków i zasięgać opinii biegłych.
• Zbierać inne materiały w zakresie objętym kontrolą.
• Przesłuchiwać kontrolowanego w charakterze strony, jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych pozostały niewyjaśnione okoliczności mające znaczenie dla postępowania kontrolnego.

Oprócz tych wszystkich uprawnień urzędnik ma prawo jeszcze fotografować, filmować i dokonywać nagrań dźwiękowych (art. 17.5). Osoba kontrolowana musi udostępnić obiekty urządzenia dotyczące zakresu kontroli skarbowej (art. 17.1), zapewnić wgląd w dokumentację (art. 17.2), przedstawić na żądanie inspektora tłumaczenie na język polski dokumentacji z obcego języka (art. 17.7). Innowacją w ustawie jest utworzenie tzw. Wywiadu Skarbowego.

Na czym opierałaby się działalność Policji Skarbowej?

Przeprowadzenie kontroli skarbowej odbywałoby się przy pomocy czynności operacyjno-rozpoznawczych, czyli gromadzenia, przetwarzania i wykorzystania informacji o dochodach, obrotach, rzeczach i prawach majątkowych. Warto zwrócić uwagę na to, że zadania takie kontrola skarbowa wykonywałaby przy pomocy i udziale Policji czy Urzędu Ochrony Państwa. Zakres techniki operacyjno-rozpoznawczej jest dosyć szeroki, począwszy od obserwacji i śledzenia, a skończywszy na podsłuchu. Wywiad skarbowy będzie obejmował i dotyczył przestępstw gospodarczych i skarbowych (art. 36.6).

Sceptycznie można również odnieść się do artykułu, że Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej dopiero po uzyskaniu zgody Prokuratora Generalnego może zarządzić na czas określony stosowanie środków inwigilacyjnych.

W rzeczywistości będzie wyglądać to całkiem inaczej, wystarczy choćby przyjrzeć się działalności UOP-u, który i tak nadużywa swoich kompetencji (ostatnio głośny był w mediach przypadek poznańskiego funkcjonariusza UOP-u, który przechwycał i kontrolował przesyłki pocztowe do polityków opozycyjnych).

Znowelizowana ustawa skarbowa określa również sposób finansowania Wywiadu Skarbowego. Utworzy się specjalny fundusz operacyjny przeznaczony na wypłatę wynagrodzeń i odszkodowań pracowników Policji Skarbowej. Pieniądze przeznaczone na fundusz operacyjny oczywiście będą pochodzić z podatków ściąganych pod przymusem od obywateli.

Przepisy regulujące działalność Policji Skarbowej czy - jak kto woli - Wywiadu Skarbowego, będą obowiązywać dopiero od 1 stycznia 1998 roku.

Marcin Kowalski